Leśna Edukacja

Dlaczego las?

Dom

Jesteśmy od setek tysięcy lat biologicznie przystosowani do życia w naturalnym środowisku, blisko przyrody. Nasza masowa obecność w miastach to krótki ewolucyjnie czas.

Na obszarach zurbanizowanych mieszka  obecnie więcej ludzi niż poza nim.  Opuszczając naturalny leśny dom  odcięliśmy się od wielu mechanizmów niezbędnych dla zdrowia ciała  ducha i umysłu.

Lekarz

Las to wspaniały ekosystem. Będąc w nim stajemy się jego częścią. Korzystamy z dobrodziejstw leśnej atmosfery wypełnionej fitoncydami – lotnymi substancjami wydzielanymi przez drzewa i rośliny. Fitoncydy mają właściwości odstraszające i biobójcze. Stanowią chemiczną, niewidzialną informację.  To sposób, w jaki rośliny atakowane przez bakterie, owady, wirusy, grzyby…. komunikują się.

Wchodząc do lasu, stajemy się naturalnym beneficjentem roślinnej komunikacji.

Z każdym wdechem wypełniamy płuca leśnym koktajlem, który wzmacnia i aktywuje nasz układ odpornościowy. Po jednodniowym pobycie w lesie wzrasta o prawie czterdzieści procent aktywność komórek NK (ang. natural killers)  Zbadał to dr Qing Li, ekspert w dziedzinie medycyny leśnej.  

Bliski kontakt z przyrodą zmniejsza stres, zwiększa poczucie dobrostanu, reguluje nasz autonomiczny układ nerwowy. 

Las to odpowiednia dla naszych dróg oddechowych wilgotność powietrza
Las to korzystne dla zdrowia wyższe stężenie jonów ujemnych
Las to zioła i grzyby, przebogate w substancje lecznicze i odżywcze

Sztuka

Przyroda jest niezwykła, piękna i tajemnicza, dzika i potężna. Inspiruje i zachwyca od zawsze. Wszędzie wokół tworzy cudowne wzory, które noszą nazwę fraktali. Widoczne w strukturze liści,  kwiatach,  płatkach śniegu. Wzory, które się powtarzają i wyglądają identycznie w każdej skali. Jesteśmy „zaprogramowani” na reagowanie na fraktale występujące w przyrodzie ( poziom stresu spada nawet o 60%).

Harmonia i logika obecna w przyrodzie daje możliwość zaspokojenia potrzeby ładu i zrozumienia świata.

Edukacyjna moc lasu

“Wpatrz się głęboko, głęboko w przyrodę, a wtedy wszystko lepiej zrozumiesz”

Albert Einstein

Nauka przez doświadczenie

Nabywać wiedzę, a przeżywać ją. Próbować raz i drugi zbudować szałas, iść po powalonym drzewie, balansując ciałem, spadać i  podejmować próbę raz jeszcze. Nie ma porażki, jest wielozmysłowe doświadczanie, wielokrotne powtarzanie do momentu nasycenie i zrozumienia. To fundament procesu uczenia się.

Doświadczanie świata w naturze ma niebywałą moc edukacyjną.  

Zanurzenie w przyrodzie zapada w pamięć,  inspiruje do zadawania pytań, rozmów o tym, co widzą nasze oczy, po co to jest, dlaczego tak się dzieje, co człowiekowi daje natura. 

Leśna edukacja to nie tylko edukacja przyrodnicza – to też wiedza o sobie, swoich umiejętnościach, nabywanie ich. To umiejętność podejmowania wyzwań, współpracy w grupie. Snucie refleksji.

W leśnej edukacji nie chodzi tylko o uczenie przyrody

Zabawa

Zabawa często jest przez dorosłych degradowana do poziomu rozrywki w wolnym czasie przy jednoczesnym wynoszeniu nauki na poziom rzeczy ważnych, dających wiedzę i mądrość. Tymczasem moc edukacyjna zabawy jest ogromna. To nie jest strata czasu. Towarzyszące jej emocje, entuzjazm, zaangażowanie, sprawiają, że jej efekt edukacyjny może być większy i trwalszy niż w nauce sformalizowanej – podręcznikowej.

Zabawa w naturalnym otoczeniu jest bardziej zróżnicowana, złożona i twórcza niż zabawa w innych typach przestrzeni. Intensywniej stymuluje rozwój poznawczy i emocjonalny dzieci.

Uważność

Bycie w naturze wspomaga uważność. Łatwiej się skupić na obserwacji owada, krajobrazu, na różnych odgłosach i zapachach . Bez pośpiechu, w odprężeniu, z uważnością na to co płynie z otoczenia, ale też i z ciała. Bycie tu i teraz. To cudowne antidotum na stres, rozkojarzenie i niepokój, które serwuje pełen wyzwań, przesycony technologią świat.

Sensoryka

Las sprzyja integracji sensorycznej dzieci. Pobudza zmysły. Zmysły- to nasze sensory czyli “odbiorniki”. To dzięki nim człowiek odbiera bodźce, które płyną do niego ze świata. Prawidłowy ich odbiór zapewnia prawidłowe funkcjonowanie, komunikację z otoczeniem, wyrażanie potrzeb. To dlatego tak ważna jest integracja sensoryczna.

Przyroda jest sprzymierzeńcem również i w tym obszarze. Obdarowuje mnogością barw, odgłosów, zapachów, faktur, różnorodnością podłoża. Nigdy nie przebodźcowuje dzieci, a wręcz przeciwnie – wycisza, uspokaja, uwrażliwia.

Bycie w naturze to zarówno profilaktyka jak i pomoc dla zaburzeń sensorycznych. To optymalne miejsce dla wielozmysłowego poznawania świata.

Relacja

Przyroda nie jest obojętna, komunikuje w swoim języku, jest proaktywna. 

Zajmuje naszą uwagę, ale też “odpowiada”.
Możemy tego doświadczać na różne sposoby.

I w skali mikro:

• tworzyć na ziemi obrazki z liści, patyków i kamieni 
• pisać kijem na wilgotnej ziemi 
• rzucać szyszkami do celu
• dotykać różnych faktur 
• zrywać, zjadać i smakować jagody

I w skali makro:

• kiedy np.osuszamy teren to niszczymy zdolność immunologiczną  rosnących na nim topoli

Jesteśmy z nią w  nieustającej relacji.

Po co nam więź z naturą?

“Fundamentem człowieka, o którym często zapominamy, jest jego fizyczna bliskość z przyrodą. To właśnie ona stanowi życiodajne otoczenie”

Ewa Kaliszuk

Postęp technologiczny, możliwość zdalnej pracy, nauki, zakupy bez wychodzenia z domu, spotkania online.  Są to i udogodnienia i zagrożenia. Współczesne dzieci coraz częściej cierpią na zdefiniowany przez Richarda Louva zespół deficytu natury. Są oderwane od świata przyrody. 

W konsekwencji tego doświadczają różnego typu trudności: kłopoty z koncentracją, problemy emocjonalne, podwyższona zapadalność na choroby,  zaburzenia sensoryczne. 

W konsekwencji tego przyroda traci sojusznika.

Zbudowanie więzi dzieci z naturą jest niezbędne w procesie edukacji przyszłych, odpowiedzialnych za dobrostan człowieka i przyrody obywateli. 

Aby to zrobić skutecznie  trzeba to robić stopniowo.

Björn Helge Bjornstad – edukator leśny z Norwegii jest pomysłodawcą sześciu stopni  pedagogicznej dojrzałości środowiskowej

Stopnie te człowiek zdobywa po kolei. Bez przeżycia trzech pierwszych, nie osiągnie  kolejnych:

1. nauka cieszenia się z przebywania na łonie przyrody 
2. doświadczanie i obserwowanie przyrody
3. zrozumienie jak działa sieć zależności w przyrodzie

4. zrozumienie współzależności między człowiekiem a przyrodą
5. podejmowania proekologicznych decyzji
6. bycie odpowiedzialnym za przyszłość

Jak budować więź dziecka z naturą? Od czego zacząć?

Najważniejsze to spotykać się z nią – las, park, łąka, ogród, podwórko 

W pozytywnej atmosferze przygody i zabawy. 

Co dalej? Dać dziecku i sobie czas. Budowanie więzi z naturą to dłuższy proces, potrzeba cierpliwości i zaufania.

Ważny jest też przewodnik – czuły na przyrodę dorosły. Kiedy dziecko spotka na swojej drodze taką osobę zyska szansę na zbudowanie trwałej i mocnej więzi z przyrodą. A przyroda…. zyska kolejnego sojusznika.